Μια γρήγορη ματιά στο έργο..
Το έργο PRIMARY είναι μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία του προγράμματος Horizon Europe, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της μετάβασης προς μοντέλα κυκλικής βιοοικονομίας στις αγροτικές περιοχές, μέσα από την αξιοποίηση αγροτικών και αγροβιομηχανικών υπολειμμάτων βιομάζας.
Μέσω της ανάπτυξης καινοτόμων και τοπικά προσαρμοσμένων αλυσίδων αξίας βιομάζας, το έργο επιδιώκει να μειώσει τα αναξιοποίητα υπολείμματα βιομάζας, να περιορίσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και να δημιουργήσει νέες οικονομικές ευκαιρίες για τις τοπικές κοινωνίες.
Το περιεχόμενο και η προσέγγιση του έργου βασίζονται σε μια πολυσταδιακή και συμμετοχική διαδικασία, η οποία υλοποιείται στο πλαίσιο της ευρύτερης ευρωπαϊκής κοινοπραξίας του PRIMARY. Στην Ελλάδα, οι δράσεις συντονίζονται και υποστηρίζονται από τους εταίρους ΕΚΕΤΑ, ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΣΕΚ, ΜΙΝΟΑ, ΝΕΑ ΕΝΩΣΗ και RFF, μέσα από τη συνεργασία και την άμεση εμπλοκή παραγωγών, τεχνικών φορέων, συνεταιρισμών και τοπικών αρχών, με στόχο τη συνδιαμόρφωση βιώσιμων λύσεων προσαρμοσμένων στις ανάγκες της τοπικής πραγματικότητας.
Το PRIMARY επικεντρώνεται στη μετατροπή της έως σήμερα αναξιοποίητης βιομάζας σε πολύτιμα προϊόντα και ενεργειακές λύσεις, ενισχύοντας παράλληλα τη συνεργασία μεταξύ παραγωγών, επιχειρήσεων, ερευνητικών φορέων και δημόσιων αρχών. Το έργο υλοποιείται σε διαφορετικές πιλοτικές περιοχές της Ευρώπης, με κάθε περιοχή να επικεντρώνεται σε διαφορετικά είδη βιομάζας και τοπικές συνθήκες.
Figure 1. Primary logo
Το παράδειγμα της Κρήτης
Στην Κρήτη, ο ελληνικός πιλότος επικεντρώνεται στα κλαδέματα ελιάς, έναν διαθέσιμο αλλά σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο πόρο βιομάζας. Σε πολλές περιπτώσεις, τα κλαδέματα διαχειρίζονται ακόμη μέσω ανοιχτής καύσης στο χωράφι, μια πρακτική που συμβάλλει στην ατμοσφαιρική ρύπανση και στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ενώ ταυτόχρονα οδηγεί στην απώλεια ενός δυνητικά πολύτιμου ενεργειακού πόρου.
Figure 2. Field harvesting
Στο πλαίσιο αυτών των προσπαθειών για την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων για την αξιοποίηση αγροτικών υπολειμμάτων για την παραγωγή πολύτιμων προϊόντων και βιώσιμων ενεργειακών λύσεων, πραγματοποιήθηκε ένα εργαστήριο συν-δημιουργίας στο Αρκαλοχώρι Κρήτης. Με τη συμμετοχή ελαιοπαραγωγών, γεωπόνων, χειριστών μηχανημάτων, μηχανικών, εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων εμπλεκόμενων φορέων του αγροτικού και βιοενεργειακού οικοσυστήματος.
Figure 3. Cretan Workshop
Κύριος στόχος του εργαστηρίου ήταν η διερεύνηση πρακτικών λύσεων για τη βιώσιμη διαχείριση των κλαδεμάτων ελιάς και ο εντοπισμός ρεαλιστικών δρόμων αξιοποίησής τους. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν τις υφιστάμενες πρακτικές, τις επιχειρησιακές προκλήσεις και εναλλακτικές τεχνολογίες αξιοποίησης της βιομάζας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις διαφορετικές αλυσίδες αξίας βιομάζας που μπορούν να αναπτυχθούν με βάση τα κλαδέματα ελιάς, όπως η παραγωγή θερμότητας μέσω άμεσης καύσης, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω αεριοποίησης και η αξιοποίηση παραπροϊόντων όπως το biochar (βιοάνθρακας) για τη βελτίωση των εδαφών. Οι εναλλακτικές αυτές παρουσιάστηκαν και αξιολογήθηκαν από τους συμμετέχοντες με βάση την τεχνική, οικονομική και λειτουργική τους εφικτότητα για την τοπική πραγματικότητα.
Figure 4. Possible Olive Tree Prunings Valorisation Pathways
Το εργαστήριο συνέβαλε ουσιαστικά στη διερεύνηση και τη συνδιαμόρφωση των εν λόγω δυνητικών αλυσίδων αξίας, παρέχοντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να ανταλλάξουν πρακτική γνώση, να εντοπίσουν λειτουργικές και οργανωτικές προκλήσεις και να προτείνουν βελτιώσεις για τη μελλοντική εφαρμογή τους. Μέσα από την ενεργό συμμετοχή των τοπικών ενδιαφερόμενων μερών αναδείχθηκαν διαφορετικές προσεγγίσεις και προτεραιότητες.
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα ήταν η ισχυρή συναίνεση υπέρ της αεριοποίησης της βιομάζας ως μιας κυκλικής λύσης, ικανής να παράγει θερμική ενέργεια για τα δημόσια δίκτυα τηλεθέρμανσης, ενώ παράλληλα να επιστρέφει βιοκάρβουνο υψηλής προστιθέμενης αξίας στα αγροτικά εδάφη της Κρήτης.
Επιπλέον, οι συζητήσεις ανέδειξαν ότι η επιτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το άμεσο οικονομικό όφελος, αλλά κυρίως από τη δημιουργία μακροπρόθεσμης κοινωνικής αξίας, την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής ανθεκτικότητας και την προστασία του περιβάλλοντος.
Τα αποτελέσματα κατέδειξαν το έντονο ενδιαφέρον της τοπικής κοινότητας για την υποστήριξη πρωτοβουλιών αξιοποίησης της βιομάζας, γεγονός που αποδείχθηκε έμπρακτα από τους συμμετέχοντες αγρότες, οι οποίοι προσφέρθηκαν εθελοντικά να διαθέσουν τα αγροτεμάχιά τους για τις επικείμενες πιλοτικές δοκιμές.
Συνολικά, το εργαστήριο επιβεβαίωσε τη σημασία της συνεργασίας, της πρακτικής δοκιμής και της προσαρμογής στις τοπικές συνθήκες ως βασικών προϋποθέσεων για την επιτυχή ανάπτυξη βιώσιμων συστημάτων αξιοποίησης της βιομάζας στην Κρήτη.
Figure 5. Cretan workshop
Figure 6. Field harvesting
Figure 7. Field harvesting
